موضوع پایان نامه چه ویژگی هایی باید داشته باشد

کلیه نکات ناشناخته در زندگی می توانند موضوع پایان نامه باشند، در تعریفی دیگر موضوع یا مسأله معمایی فکری است که پژوهشگر در پی یافتن پاسخ آن است.

نکات مهم درتعریف یک مسأله تحقیق یا پایان نامه

1- بیان موضوع پایان نامه یا مسأله معمولاً از چند پاراگراف تشکیل می شود که توصیف مختصر و مفیدی از ماهیت مسأله بدست می دهند.

2- تعریف واژه هایی که در تعریف موضوع  پایان نامه مورد نظر به کار رفته است .

3- ذکر مسائل جزئی تر که با موضوع اصلی رابطه نزدیک دارد .

4- پرهیز از بیان مفاهیم یا مسائلی که مرتبط با موضوع پایان نامه نیستند .

5- مرور مختصری از پیشینه تحقیق

6- اشاره ای مختصر بر قلمرو زمانی و مکانی و انسانی

7- مسأله را باید حتی الامکان به صورت سؤالی مطرح کرد .  

منابع شناخت موضوع / مسأله پایان نامه

مبانی نظری( کتب ، مقالات ، گزارشات تحقیقاتی و... موجود در کتابخانه ها ، آرشیوها و سایت های معتبر اینترنتی)

مصاحبه با خبرگان دانشگاهی و سازمانی

شناسایی و بررسی پیشنهادات محققان رشته در رابطه با جهت گیری های تحقیقات آینده

شرایط انتخاب مسأله قبل از شروع به انجام پایان نامه

اهمیت مسأله : هر موضوع و مسأله را به صرف اینکه قابل تحقیق می باشد ، نباید مورد بررسی قرار داد . در انتخاب موضوع پایان نامه باید به اهمیت مسأله مورد نظر توجه داشت ، تا اگر واجد ارزش و اهمیت کافی نیست ، برای آن وقت و بودجه بدون جهت تلف نگردد .

هدف انتخاب مسأله : در شروع به کار پایان نامه، قبل از هر گونه مطالعه باید هدف محقق از مسأله ای که برای مطالعه انتخاب کرده است روشن باشد . بی هدفی موضوع پایان نامه موجب خواهد شد که پس از پایان کار پایان نامه ، از نتیجه ای که بدست آمده است رضایت نداشته باشیم ( نبوی ) .

امکان سنجی پایان نامه : انجام یک تحقیق نسبتاً بدون عیب و نقص و رسیدن به اهداف اصلی درصورتی میسر خواهد بود که گروه انجام دهنده پایان نامه، امکانات مورد نیاز برای انجام پایان نامه پیرامون مسأله مورد نظر را در اختیار داشته باشد .

توجه به عواملی چند ، قبل از هر نوع مطالعه ای به بررسی امکانات مطالعه کمک مؤثری خواهد کرد . ( نبوی )

وجود فرهنگ تحقیق فرهنگ جامعه / سازمان در سطحی باید باشد که برای کارهای تحقیقاتی ارزش و اعتبار قائل شود تا افراد به انجام امور تحقیقاتی بر انگیخته شوند ( حافظ نیا ) .

در جهان 57 كشور اسلامی داریم كه بودجه تحقیقاتی آنها یك و 7 دهم تریلیون دلار است كه این مقدار از یك كشور اروپایی مثل آلمان كمتر است.آمارها نشان می دهد بودجه تحقیق و توسعه در 57 كشور عضو كنفرانس اسلامی به طور متوسط 0/38 درصد تولید ناخالص داخلی این كشورهاست در حالی كه متوسط جهانی بودجه تحقیق و توسعه 2/36 درصد تولید ناخالص داخلی است.

میزان بودجه پژوهشی در لایحه پیشنهادی دولت در سال 1387 حدود یک هزار و 677 میلیارد تومان ـ کمتر از 65 صدم درصد تولید ناخالص ملی (GDP) ـ بود . سهم بودجه در قانون توسعه چهارم 2 درصد تولید ناخالص است .

سهم تحقیق و پژوهش از تولید ناخالص داخلی تا پایان برنامه پنجم به سه درصد افزایش یافت . دو سوم سهم بودجه تحقیق و پژوهش به عهده دولت و یک سوم آن به عهده بخش خصوصی خواهد بود.

فراهم بودن اطلاعات مورد نیاز پایان نامه : اطلاعات مورد نیاز برای انجام پایان نامه نیز باید فراهم باشد . چه بسا دیده شده است که موضوعی برای پایان نامه انتخاب گردیده است که مطالعه آن اهمیت و ارزش زیاد دارد ، بودجه کافی دردست است ، و نیروی انسانی لازم نیز در اختیار محقق قرار گرفته است ؛ ولی امکانی برای بدست آوردن اطلاعات مورد نیاز وجود ندارد . این اطلاعات ممکن است جنبه کاملاً شخصی و محرمانه داشته باشد که نتوان آنها را از طریق مشاهده و مصاحبه بدست آورد و یا گروه مورد مطالعه کسانی باشند که اطلاعات مورد نظر را نداشته باشند ( نبوی )

فراهم بودن بودجه کافی : در زمان برآورد بودجه باید تمام جوانب کار و مشکلاتی که در حین نوشتن و انجام پایان نامه پیش خواهد آمد مورد توجه قرار گیرد . این مشکل درصورتیکه بدان توجه کافی نشود به دو نحو امکان مطالعه مسأله مورد نظر را محدود می کند . اولاً ، ممکن است در اثر برآورد غلط ، بودجه تخصیص یافته به امر پایان نامه تکافوی مخارج لازم را نکند ؛ و درثانی ، امکان دارد که پیش بینی مخارج به صورت صحیحی انجام شده باشد ، ولی مسائل و حوادث غیر منتظره ای در راه تحقیق و پایان نامه پیش آید که متضمن مخارج اضافی باشد . هریک از این علل دوگانه کافی است که انجام مطالعه مورد نظر را غیر ممکن سازد .

فراهم بودن نیروی انسانی لازم : برآورد نیروی انسانی موردنیاز از مهمترین مسائلی است که انجام دهنده پایان نامه باید به آن توجه داشته باشد . دراین مورد نیز ، باید به دو عامل توجه داشت : اولاً ، نیروی انسانی ( انجام دهنده ها ) به حد کافی در اختیار باشد ؛ ثانیاً ، این افراد باید تحت آموزش قرارگیرند و شرایط لازم را کسب کنند . به صرف داشتن تعداد کافی افراد ، نمی توان به حصول نتیجه مطلوب در پایان نامه مورد نظر ، اطمینان داشت . این افراد باید شایستگی لازم را در مورد کاری که به آنها واگذار خواهد شد داشته  و آموزش کافی نیز دیده باشند . ( نبوی )

فراهم بودن وسایل پایان نامه : برای انجام پایان نامه محقق به حداقل وسایلی نیازمند است که این وسایل ممکن است وسائط نقلیه، نقشه جغرافیایی ، کتب ، آرشیو ، پرسشنامه و.... باشد . فقدان این وسایل – که بسته به نوع کار پایان نامه ممکن است این وسایل نیز مختلف باشد – حتی اگر کار رسیدن به نتایج مورد نظر را غیر ممکن نسازد ، موانع و مشکلاتی ایجاد می کند که انجام کار را به تعویق می اندازد و یا مانع رسیدن محقق به کلیه اهداف مطلوب او می شود.

عامل زمان : مسأله زمانی یکی از مهمترین مسائلی است که محقق باید با توجه به آن برنامه پایان نامه خویش را به انجام رساند . این محقق اگر دانشجو است باید سعی نماید تا در موعد مقرر کار پایان نامه خویش را به انجام رساند. در غیر اینصورت، اگرچه زحماتی هم کشیده باشد و کار جالبی نیز ارایه کند، نتیجه زحمات خویش را بدست نخواهد آورد. در مواردی نیز ، غالباً برای حل مشکلی که جنبه فوریت دارد دست به تحقیق و مطالعه می زنند و اگر بنا باشد که بدون توجه به عامل زمان ، کار پایان نامه را ادامه دهند ممکن است زمانی به نتیجه برسند که چندان مفید فایده نباشد . برای مثال ، بیماری جاروک (آفت درختان لیمو امانی در جنوب ) . اگر بنا باشد که به عامل زمان در این مورد بی توجه باشیم ، نه تنها نتیجه ای از مطالعات انجام شده نخواهیم گرفت ، بلکه ممکن است تعداد زیادی ازمردم مملکت را نیز قربانی این تأخیر و تعلل کنیم . ( نبوی )

عامل مکان : محقق باید توجه داشته باشد که مکان انتخاب شده برای کار تحقیق ، مکانی است مناسب ، و می توان در شرایطی سهل و آسان کار پایان نامه را شروع نمود و به انجام رسانید . همچنین از بین مکان هایی که برای تحقیق مسأله مورد نظر مناسب تشخیص داده می شود باید آن مکانی انتخاب شود که مشکلات در آن کمتر باشد و اطلاعات مورد نظر آسان تر بدست آید ( نبوی ) .